عیسی (مسیح) چه می‌تواند به مسلمانان امروز بیاموزد؟

مصطفی آکیول | مترجم: علی کلائی

چه مشکلی با اسلام وجود دارد؟ چرا بسیاری از مسلمانان خشمگین در جهان از غرب نفرت دارند؟ چرا حکومت خودخوانده دولت اسلامی قوانین سخت‌گیرانه‌اش را بر اقلیت‌ها، زنان و کسانی که از دین خارج شده‌اند (یا به اصطلاح مرتد شده‌اند) تحمیل می‌کند؟ چرا تروریست ها به نام الله دست به قتل و کشتار می‌زنند؟

دهه‌هاست که بسیاری در غرب سوالاتی به مانند اینها را پرسیده و می‌پرسند. پاسخ‌ها متنوع‌اند. از ادعای اینکه در اسلام امروز هیچ مشکلی وجود ندارد، که این (پاسخ) بسیار تدافعی است تا ادعای اینکه اسلام به‌ذات و به خودی‌خود مشکلی بسیار بزرگ برای جهان است که این نیز غیر منصفانه و متعصبانه است.

خوشبختانه ناظران آگاه‌تر پاسخ‌های بی‌طرفانه‌تری را ارائه کرده‌اند: تمدن اسلامی که زمانی در جهان از همه پیشروتر و روشن‌اندیش‌تر بود، اخیرا دچار بحرانی حاد با عواقبی بسیار جدی و شدید گشته است.

Continue reading “عیسی (مسیح) چه می‌تواند به مسلمانان امروز بیاموزد؟”

«اسلام گرایی مرد!» زنده باد مسلمانان دموکرات

حسین ایبیش/ مترجم: علی کلائی

03ibishWeb-superJumbo

 «اسلام گرایی مرد!» کلامی بود که سعید فرجانی، رهبر جناح پیشروی النهضه، اصلی‌ترین حزب اسلام‌گرایان تونسی، در مصاحبه‌ای با من در ماه گذشته (ماه می ۲۰۱۶) و در حالی که قهوه می‌نوشید بر زبان آورد و اعلام کرد. آقای فرجانی، تندروی دیروز که زمانی کودتایی را علیه رئیس جمهور سابق تونس، زین‌العابدین بن علی طرح‌ریزی کرده بود، در حال شادکامی و با نگاهی خوش‌بینانه به توصیف گذار تاریخی حزب مطبوعش پرداخت.
این جناح با همراهی با رهبری حزب، در مسیری حرکت می‌کند که نه تنها ماهیت النهضه را تغییر می‌دهد که علاوه بر این به گسستی از سنت اسلام سیاسی که با اخوان المسلمین در مصر در اوایل دهه ۲۰ قرن گذشته آغاز شد، می‌انجامد. آقای فرجانی می‌گوید که اسلام‌گرایی زمانی در دوران دیکتاتوری بن علی و زمانی که “ماهیت و هدفمندی ما” توسط دولت اقتدارگرای او تهدید می‌شد کاربرد داشت. اما امروز و در عصری که النهضه امکان فعالیت آزادانه پیدا کرده و به‌صورت یک حزب سیاسی قانونی تحت قانون اساسی جدید حضور دارد که امکان نشر آزاد مطالب و تلاش برای دستیابی آزادنه به قدرت اجتماعی را دارد، منافع عنوان اسلام‌گرا از ضررهای آن کمتر است.

Continue reading “«اسلام گرایی مرد!» زنده باد مسلمانان دموکرات”

آیا النهضه پا جای پای حزب عدالت و توسعه می‌گذارد؟

مصطفی آکیول/ مترجم: علی کلائی

توضیح: این متن نخستین بار در «ال مانیتور»  به زبان انگلیسی منتشر شده و توسط «علی کلائی» برای «زیتون» ترجمه شده است.

Rached Ghannouchi, leader of the Islamist Ennahda movement, speaks during the movement's  congress in Tunis, Tunisia
Rached Ghannouchi, leader of the Islamist Ennahda movement, speaks during the movement’s congress in Tunis, Tunisia May 20, 2016. REUTERS/ Zoubeir Souissi – RTSF8BG

ناگفته پیداست که درست در میانه آشفته‌بازار خاورمیانه، تونس و تجربه این کشور خود را به‌عنوان یک نقطه درخشان در دل این وضعیت نمایان کرده است. همچنین مسلم است که موفقیت تونس به یاری مواضع معتدل و میانه روانه اصلی‌ترین حزب اسلام‌گرای این کشور، النهضه امکان‌پذیر شده است. البته این حزب در ۲۱ می سال جاری میلادی در کنگره حزبی خود به‌صورت رسمی اعلام کرد که اسلام سیاسی را به‌طور کامل ترک گفته است. راشد الغنوشی، رهبر این حزب که از دیرباز در این مسئولیت قرار دارد و در این کنگره نیز بار دیگر به این مقام برگزیده شد، سوگند یادکرد که “دین را از جدال‌ها و درگیری‌های سیاسی دور نگاه دارد” و اعلام کرد که النهضه به‌تمامی فعالیت‌های مذهبی خود و همچنین تبلیغ در مساجد پایان داده است. Continue reading “آیا النهضه پا جای پای حزب عدالت و توسعه می‌گذارد؟”

اردوغان در سیمای هیتلر

جس استافنبرگ / مترجم: علی کلائی

توضیح: این متن نخستین بار در «ایندیپندت» منتشر شده و توسط «علی کلائی» برای «زیتون» ترجمه شده است.

hitler-erdogan (2)

تصویر رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه که شبیه به صورت هیتلر در آمده بود، بر دیوارهای سفارت این کشور در برلین نقش بست.
هنرمندان آلمانی پروژه ای را سامان داده اند که در آن تصویر بسیار بزرگی از آقای اردوغان که بازوبند نازی بر بازو دارد و سبیل هیلتری بر صورت، نمایش داده می شود. این عمل در اعتراض به زندانی کردن دو روزنامه نگار در ترکیه انجام شده است.
در کنار تصویری که بر سفارت ترکیه در برلین نقش بسته این جمله نیز دیده می شود که “او بازگشته است.”
گروهی که چنین تصویری را ساخته اند، مجموعه ای از فعالان هنری آلمانی هستند که عنوان “یاوران پیکسل” را برای خود برگزیده اند.

Continue reading “اردوغان در سیمای هیتلر”

چگونه حکومت های اسلامی جهل را تحمیل می کنند؟

مصطفی آکیول / ترجمه: علی کلائی

اخیرا چند روزی را در مالزی بودم. در آنجا برای سخن گفتن در باب انتشار نسخه مالایی کتابم به نام ” اسلام بدون افراط گرایی: حقوق یک مسلمان برای آزادی” رفته بودم. انتشار دهنده این کتاب که یک نهاد پیشروی اسلامی به نام “جبهه رنسانس اسلامی” است، برای من جلسات سخنرانی بسیاری را در کوالالامپور ترتیب داد. به مانند همه نویسندگان و مولفان، من از علاقمندی این موسسه به کتابم و همچنین بازخورد خوبی که از حاضران در جلسات و خوانندگان کتابم گرفتم بسیار خوشحال و خرسند بودم. اما امر دیگری برای من مشکل زا شد و فکرمیکنم این مشکل را بسیاری دیگر از نویسندگان و مولفان مسلمان نیز تجربه کرده اند. منتشر کننده کتاب من، نگران سانسور بود.
مشکلی که به من گفته شد این بود که دپارتمان گسترش و توسعه اسلام که بخشی دولتی است و “به هدف حفاظت از خلوص و اصالت ایمان و دیانت” (در مالزی) شکل گرفته، در صورت تشخیص این مسئله که این کتاب برخلاف سنت های اسلامی است و یا با بخشی از آن مخالفت دارد، می تواند کتاب را ممنوع کند. Continue reading “چگونه حکومت های اسلامی جهل را تحمیل می کنند؟”

با داعش، با دموکراسی بجنگید! – راشد غنوشی/ مترجم: علی کلائی

دولت اسلامی (داعش) دوگانه گمراه کننده ای میان دیکتاتوری و افراط گرایی را عرضه می کند. تونس ثابت کرده است که راه بهتری هم هست.rashed-ghannoushi
کشورهای بسیاری با این پرسش روبرو هستند که چگونه با گروههای تروریستی به مانند داعش مقابله کنند. در گاه اول اما اثبات شده است که تمرکز بر روش مقابله نظامی بی نتیجه است. تلاش برای جمع کردن بساط گروهی که خود را دولت اسلامی نامیده است با بمباران و یا محدود کردنشان، با افزایش توان نیروهای نظامی، امنیتی در محل های عملیاتی آنها با توجه به توان عظیم مالی این گروه با موفقیت های بسیار کمی همراه بوده و در واقع بی نتیجه بوده است.
دلیل این مسئله این است که گرچه این تلاشها مهم و به دنبال برخورد قطعی با این گروه هستند، اما کافی نبوده و نیستند. آغاز حرکت داعش و توان نیروگیری آن در منطقه ای که تنها پنج سال پیش مملو از آمال و آرزوهای دموکراتیک بود، نیازمند پاسخی مبنایی و اساسی و فراگیر است و باید گفت که این گروه از کجا آمده و کار خود را از کجا آغاز کرده است. برای پاسخ به این مسئله به نظر من باید به پنج نکته اساسی پرداخت. این نکات بر مبنای تجربه تونس طرح می شود که به عنوان یکی موفق ترین روند های دموکراتیک پس از خیزش های عربی (در بهار عرب) مطرح است. این نکات بر مبنای تلاش های نظری و سیاسی من در تونس و در کل جهان عرب و بر مبنای پنج دهه اندیشه ورزی و کار سیاسی است. Continue reading “با داعش، با دموکراسی بجنگید! – راشد غنوشی/ مترجم: علی کلائی”

آینده روشنفکری اسلامی چیست؟ – سید فرید العطاس

دکتر سید فرید العطاس استاد دپارتمان جامعه شناسی دانشگاه ملی سنگاپور است. دراین گفتگو با موشین پاراری، دکتر فرید العطاس در باب موارد بسیاری سخن می گوید: دوگانگی شرق و غرب، استعمار زدایی از علم، پروژه اسلامی کردن علوم، سنت روشنفکری اسلامی و موارد دیگر.

download18

– ابتدا در مورد شما به عنوان یک روشنفکر می پرسم. آیا شما خود را بخشی از گفتگوی سنتی میان شرق و غرب می دانید؟

– این راه خوبی برای شروع بحث است. همانطور که می دانید من در خانواده ای به دنیا آمدم که در آن همواره بحث های روشنفکری بوده است. پدر من یک روشنفکر، جامعه شناس و یکی از پرچمداران جامعه شناسی در جنوب شرق آسیا و جهان سوم بود. همچنین یکی از منتقدین جدی امپریالیسم علمی بود و یکی از نقادان جدی سلطه فکر غربی بر فکر غیر غربی دانشمندان علوم اجتماعی بود. برای او مسئله ذهن اسیر کاملا جا افتاده و فهمیده شده بود؛ بنابراین من در دوران رشدم کاملا تحت تاثیر این مسئله بودم. از زمان نوجوانی از پدرم در باره ابن خلدون می شنیدم. با وجود اینکه چیزی درباره او نمی دانستم، مسئله ابن خلدون جالب و توجه برانگیز بود. اما بعدها زمانی که به دانشگاه رفتم با علاقه ای جدی در ارتباط با ابن خلدون خواندم و کار به جایی رسید که آغاز به نوشتن و انتشار مقالاتی در رابطه با او کردم. دو کتاب نیز در آینده دراین ارتباط منتشر خواهد شد. من در ارتباط با ابن خلدون کارهای بسیاری انجام داده ام و فکر می کنم بخش اعظمی از آن به دلیل تاثیر پدرم بر من بوده است. بخشی از علاقه من به ابن خلدون به دلیل تلاش برای گسترش ایده سنن غیر غربی و آوردن آنها به علوم اجتماعی است. بدین معنا این کاملا درست است اگر بگوییم من به دنبال ایجاد پلی میان تمدن ها هستم. زیرا سنت علوم اجتماعی ای که از غرب می آید را رد نمی کنم. من این کوته نظری ای که ادعای جهانی بودن می کند را نقد می کنم. سنت روشنفکری ما در حوزه علوم انسانی نیاز به غنی شدن بر اساس پیشرفت هایی که غرب دراین حوزه کرده است دارد. کسانی که سنت خود را به مانند سنت غربی می شناسند می بایستی به دنبال ایجاد امری جدید از میان آن باشند.

– پس بنابراین می توانیم شما را به طور مشخص به عنوان یک شرق شناس یا غرب شناس بشناسیم؟

– نه من این دسته بندی ها را نمی پذیرم زیرا یکی نقض کننده دیگری است. کسی که نه شرق شناس است و نه غرب شناس. زیرا شرق شناس یا غرب شناس خود مقصر ساخت فهمی غلط و یا ساختاری گیج کننده از دیگری است و قطعا من در هیچ کدام از این دسته بندی ها جای نمی گیرم و علاقه ای هم به این کار ندارم. و فکر میکنم ما می توانیم به طور حقیقی جهانی باشیم اگر به تمام اندیشه های نیک، صرف نظر از اینکه از کجا آمده اند باور داشته باشیم. پس ما اندیشه ها یا مفاهیم را بر اساس اینکه متعلق به چه نژاد، ملیت و یا حوزه تمدنی ای هستند گزینش نمی کنیم.
قطعا ریشه من در سنت ویژه ای به نام سنت اسلامی است که بر مبنای ارزشها و بر اساس علائقم است. اما وقتی وارد جامعه شناسی می شوید ارزشهای شما ممکن است برای علائق شما یا مباحثی که مطالعه میکنید تصمیم بگیرند و شما به سویی هدایت کنند که یافته ها و نتایج مطالعات شما در راستهای تاثیرات آن علائق و مسائلی مانند آن قراربگیرند. اما از منظر علمی برای من در کلیت فرایند مسئله مذهب مشخص کننده نیست. حقیقت مشخص کننده است. منظور من این است که وقتی به سوی انتخاب ایده ها و مفاهیم می رویم نمی توانیم بگوییم که خودمان را به اسلام محدود میکنیم. یا خودمان را به یک سنت مشخص محدود میکنیم. زیرا مفاهیم ابزار هستند. و هر ابزاری که برای تحلیل جوامع مفید است باید استفاده شود. اینکه از قرآن استخراج شده یا از ان استخراج نشده کاملا بی ربط و بی مورد است. شما نمی توانید ابزار مفهومی خاصی یا نظریه خاصی را به این دلیل که از قران استخراج نشده است رد کنید. اگر نظریه یا مفهومی مفید است و تولید دانش می کند و به زبان دیگر قانع کننده و نیاز حقیقت است بنا بر میزان قطعیت و تعریفی که از دانش در اسلام داریم باید مورد استفاده قرار بگیرد. حتی اگر صراحتی مبنی بر بودن این نظریه یا مفهوم در قران وجود نداشته باشد.

Continue reading “آینده روشنفکری اسلامی چیست؟ – سید فرید العطاس”